Kompost Uygulaması Adım Adım
Kısa cevap: Evde kompost yapma işi üç şeye bakar: karbon–azot dengesi, nem ve hava. Kuru malzeme (yaprak, karton, dal kırıntısı) ile yaş malzemeyi (mutfak artığı, çim) yaklaşık 2–3 hacim kuru / 1 hacim yaş oranında katmanlayın. Yığını sıkılmış sünger nemine getirin. İlk ay haftada bir, sonra 2–3 haftada bir karıştırın. Altı ay sonunda elinizde koyu renkli, orman toprağı kokan, ufalanan bir malzeme olur.
Nereye kuracaksınız?
Yer seçimi işin yarısıdır. Şunlara dikkat edin:
- Yarı gölge: Tam güneş yığını kurutur, tam gölge soğuk tutar.
- Toprak zemin: Beton yerine toprak; solucanlar ve mikroorganizmalar aşağıdan yukarı çıkar.
- Su erişimi: Hortum ulaşmıyorsa yığını nemli tutmayı unutursunuz. Bahçe alanını düzenlerken kompost köşesini su hattına yakın planlamak işi kolaylaştırır.
- Hacim: En az 80x80x80 cm. Daha küçük yığın ısınmaz, süreç uzar.
Kap olarak ahşap paletten yapılmış üç duvarlı bir kutu, delikli plastik varil ya da hazır kompost bidonu iş görür. Ön yüzü açık bırakın; karıştırmak kolaylaşır.
Ne atılır, ne atılmaz?
| Yeşil (azot) | Kahverengi (karbon) | Kesinlikle atmayın |
|---|---|---|
| Sebze-meyve kabukları | Kuru yaprak | Et, kemik, balık |
| Kahve telvesi, çay posası | Kesilmiş karton, gazete | Süt ürünleri, yağ |
| Taze çim kırpıntısı | Saman, talaş (boyasız) | Kedi-köpek dışkısı |
| Yıpranmış bitki sapları | İnce budama parçaları | Tohuma kaçmış yabancı ot |
| Yumurta kabuğu (ezilmiş) | Yumurta kolisi | Hastalıklı yaprak, küllü kömür |
Narenciye kabuğu ve soğan kabuğu az miktarda sorun değildir; çok olursa asitliği yükseltir. Hastalıklı bitki artıklarını yığına atmak yerine ayırın; doğal yöntemlerle hastalık yönetimi yaparken bulaşık materyali yığında dolaştırmak en büyük hatadır.
Kurulum: katman katman
- Taban (10–15 cm): Kalın dallar, mısır sapları, kuru çalı. Bu katman alttan hava girişi sağlar.
- Kahverengi katman (10 cm): Kuru yaprak veya parçalanmış karton.
- Yeşil katman (5 cm): Mutfak artıkları. Yüzeye serpin, tepeleme yığmayın.
- İnce toprak veya olgun kompost serpin (1–2 cm): Mikrop aşısı gibi çalışır, koku yapmaz.
- 2–4. adımları tekrarlayın. En üst katman mutlaka kahverengi olsun; sinek gelmez.
- Her katmanı hafifçe ıslatın. Suyu sonda tek seferde vermeyin, alta akar.
Altı aylık takvim
- 0–2. hafta: Isınma dönemi. Merkez sıcaklığı elinizle hissedilir derecede artar. Karıştırmayın, bekleyin.
- 3–6. hafta: İlk çevirme. Kenardaki soğuk malzemeyi ortaya alın. Kuruysa su ekleyin.
- 2–3. ay: 2–3 haftada bir çevirme. Malzemeler tanınmaz hale gelmeye başlar.
- 4–5. ay: Yeni atık eklemeyi bırakın. Ekleme yaparsanız olgunlaşma sıfırlanır. İkinci bir yığın açın.
- 6. ay: Olgunlaşma. Sıcaklık ortam sıcaklığına döner, hacim yarıya iner, koku toprak kokusudur.
Kışa denk gelen yığın yavaşlar; bu normaldir. Sezonsal bahçe takvimine bakıp yığını ilkbahar başında veya sonbahar yaprak dökümünde kurmak en verimlisidir.
Sorun giderme
| Belirti | Nedeni | Çözüm |
|---|---|---|
| Amonyak / lağım kokusu | Fazla yeşil, havasızlık | Kuru yaprak-karton ekle, iyice çevir |
| Hiç ısınmıyor | Yığın küçük veya çok kuru | Hacmi büyüt, sula, yeşil ekle |
| Sirke sineği bulutu | Açıkta duran meyve artığı | Üstünü toprakla/yaprakla ört |
| Beyaz küf ağı | Normal mantar faaliyeti | Müdahale gerekmez |
| Su birikiyor | Drenaj yok, aşırı sulama | Tabana dal katmanı, üstünü örtün |
Olgun komposttan nasıl anlaşılır ve nasıl kullanılır?
Test basit: bir tutamı kavanoza koyup kapatın, iki gün sonra açın. Keskin koku çıkıyorsa henüz bitmemiş. Koku toprak gibiyse hazır.
- Elemek: 1 cm gözlü elekten geçirin. Kaba kalanı yeni yığına geri katın.
- Sebze yatağı: Dikimden 2 hafta önce üst 10 cm'e 2–3 cm kompost karıştırın.
- Saksı harcı: Toplam hacmin en fazla üçte biri kompost olsun.
- Yüzey malçı: Bitki dibine 2 cm serin; hem besler hem nemi tutar. Malç malzemeleri arasında en dengeli olanıdır.
- Kompost çayı: Bir kürek komposta 10 litre su, 24 saat bekletip süzün, sulama suyuna karıştırın.
Kompost gübre yerine geçmez; toprağın su tutma ve havalanma kapasitesini düzeltir. Besin açığınız varsa toprak analizi sonucuna göre ek gübre planı yapın.